Contacteer ons of spring binnen op Gordunakaai 85a in Gent.

Ontdek onze groepsbegeleidingen, en evenementen.

Het laatste nieuws en interessantste weetjes over de wereld van adoptie.

Ontdek een hulpverlener bij jou in de buurt via deze handige adoptiekaart.

Wil je meer weten?

Hier vind je meer informatie over uiteenlopende thema's zoals belang van het kind, specifieke ondersteuningsbehoeften, nazorg, opvoeding, identiteit en roots.

Opvoeding:

  • Slaapproblemen bij adoptiekinderen: oorzaken en gevolgen
  • Omgaan met diversiteit bij adoptie
  • Interlandelijke adoptie: Diversiteit is de sleutel
  • Slaapproblemen bij adoptiekinderen: hoe kan je ermee omgaan?

Bekijk alles

Benoemen en sensitieve responsiviteit

Een manier om moeilijk gedrag te voorkomen is de techniek van het benoemen , een techniek die komt vanuit basiscommunicatie en gehanteerd wordt bij “Basic trust” in Nederland. 

Bouwsteen I: Opvangen van de signalen van je kind 

Alles wat een kind doet, zegt, voelt, wil kunnen we een initiatief of een signaal noemen. Ieder kind laat per moment één of meer signalen of initiatieven zien.  Zo kan bijvoorbeeld alleen maar kijken een signaal zijn. 

Het is van belang dat de vertrouwde persoon het kind duidelijk laat weten dat het zijn of haar signalen ziet.  Met andere woorden, het is van belang dat de opvoeder het kind ziet zoals het is, zodat het kind diep vanbinnen het gevoel krijgt dat het er mag zijn

Goed kijken naar de signalen van het kind en uitdrukkelijk laten weten dat je de signalen van het kind ziet zijn noodzakelijk  voor een veilige hechting en geven het kind basisvertrouwen:  Bouwsteen I in de hechtingspiramide.

Bouwsteen II: Spiegelen en volgen van de signalen

Dat je het signaal of initiatief van een kind opmerkt kan je al laten weten door te knikken, een toegewende houding aan te nemen, oogcontact, een vriendelijke gelaatsuitdrukking, een zachte stem, een knipoog enz.

Een veel gebruikte manier, vele opvoeders doen dit automatisch bij hele kleine kinderen, om te laten zien dat je het signaal van een kind ziet is spiegelen.  Dit is letterlijk nabootsen van gelaatsuitdrukkingen, gebaren, stem enz.

Het volgen van initiatieven of signalen is ook een veelgebruikte manier die goed werkt bij kinderen die minder makkelijk oogcontact maken.  Met volgen bedoelen we meegaan of meekijken in de richting van wat het kind opmerkt of interesseert. 

Bijvoorbeeld, een kind schrikt van een hard geluid achter hem en jij kijkt mee met het kind in de richting van heb geluid.  Doordat de vertrouwde persoon spiegelt en volgt ontstaat toevertrouwen, bouwsteen II in de hechtingspiramide.

Bouwsteen III: Benoemen om zelfvertrouwen te stimuleren

Wanneer het kind dan de ”toevertrouwde perso(o)n(en)” als uitvalsbasis gaat gebruiken om op verkenning uit te gaan wordt benoemen een techniek die opvoeders kunnen gebruiken om zelfvertrouwen te stimuleren, bouwsteen III in de hechtingspiramide.

Benoemen is onder woorden brengen wat het kind hier en nu doet, wil, denkt of voelt.  Je geeft dus bij wijze van spreken “ondertiteling” aan het signaal of initiatief van een kind.

Voorbeelden:

  • Benoemen wat het kind doet: Jij zet er een blokje bovenop, jij gooit met het autootje….
  • Benoemen wat het kind wil: Jij wil graag die bal hebben
  • Benoemen wat het kind voelt: Jij moet nu wel heel erg moe zijn
  • Benoemen wat het kind denkt: Jij denkt nu, wie is dat nu weer?

Waarom is benoemen zo belangrijk?

Door het kind te benoemen, helpen opvoeders het kind een ik-besef te ontwikkelen (wie ben ik, wat doe ik, wat wil ik, wat voel ik, wat denk ik…).  Ze helpen het kind zichzelf te ervaren. 

In het contact met de opvoeder wordt het kind, doordat het benoemd wordt, als het ware een niet-beoordelende spiegel voorgehouden.  Daardoor gaat het kind zich gaandeweg toevertrouwen aan diegene(n) door wie het “gezien” wordt, bij wie het zich daardoor ook veilig voelt. 

De angst om de vertrouwde persoon te verliezen neemt af, de nood aan controle van het kind neemt af en het kind gaat basisvertrouwen ontwikkelen.  Doordat de vertrouwde persoon, op een prettige maar gedecideerde manier benoemt, geeft hij aan dat hij controle heeft over de situatie en neemt de controledrang bij het kind af.

Belangrijk bij het benoemen is dat het over het kind gaat en niet over jezelf als opvoeder.  Benoemen moet ook zo neutraal mogelijk zijn, er mag liefst nog niet teveel waardeoordeel aan vast zitten  bijvoorbeeld “jij maakt een auto” is op dit moment beter dan “jij bent een heel mooie auto aan het maken”, want dit is een waardeoordeel van de volwassene en niet van het kind.

De manier waarop wij als volwassenen de signalen van kinderen ontvangen, spiegelen, volgen en benoemen noemen we sensitiviteit.

Bouwsteen IV: Reageren op de signalen van je kind

Na het ontvangen en benoemen komt altijd nog een volgende stap, bouwsteen IV in de hechtingspiramide.

De volwassene of opvoeder gaat na het ontvangen en benoemen van wat het kind, doet, zegt, denkt, wil of voelt, er zijn eigen reactie aan toe voegen. Dit noemen we responsiviteit. Enkele voorbeelden:
De volwassene benoemt zichzelf of geeft zijn of haar mening naar aanleiding van wat hij of zij bij het kind heeft benoemd:

Vb. 1: Een kind is met de blokken aan het spelen en papa zit erbij:

  • stap 1 kan dan zijn: “Jij neemt nog een blokje” = ontvangen en benoemen van het signaal. 
  • stap 2 kan dan zijn: “Ik ben benieuwd wat je ermee gaat maken” = opvoeder benoemt zichzelf  of “Ik denk dat dit een heel mooie toren gaat worden” = opvoeder geeft een waardeoordeel of compliment.

Vb. 2: Een kind zit aan de rand van een weide en probeert een pluk gras aan een paard te voeren:

  • stap 1 kan dan zijn: “Jij wil het paardje te eten geven” = ontvangen en benoemen wat het kind wil,
  • stap 2 kan dan zijn: “Ik wil je graag helpen om gras te plukken” =opvoeder benoemt zichzelf.

Vb. 3: Een jongetje omhelst zijn zus nogal stevig en het zusje geeft het signaal dit niet prettig te vinden:

  • stap 1 kan dan zijn: “Jij geeft je zusje een dikke knuffel” = ontvangen  en benoemen wat het kind doet, of: “Jij ziet je zusje graag want ze krijgt een dikke knuffel van jou” = ontvangen en benoemen wat het kind voelt en doet. 
  • stap 2 kan dan zijn “Ik vind dat je haar wat te hard knijpt, misschien doet dat pijn” = opvoeder geeft zijn mening.

Belang van responsiviteit 

Waarom is het zo belangrijk dat de opvoeder responsief is en zichzelf benoemt of zijn mening geeft als tweede stap?

Het kind heeft verschillende ontwikkelingstaken en het verricht die ontwikkelingstaken vooral in samenspel (interactie) met de betekenisvolle andere(n). 

Als de opvoeder het kind alleen volgt door te ontvangen en te benoemen, dan komt het kind niet zo makkelijk verder, blijft het hangen op hetzelfde niveau.  Als de opvoeder de eerste stap overslaat leert het kind niet wat het zelf doet, denkt wil en voelt en leert het geen zelfvertrouwen.

Positief voorzeggen

In een situatie waarin een kind een signaal geeft, iets zegt of doet wat de volwassene niet goed vindt, is het van groot belang om eerst neutraal te ontvangen en te benoemen en pas daarna sturing te geven door positief voor te zeggen. 

Positief voorzeggen is zeggen wat het kind wel kan en mag doen in plaats van te zeggen wat het niet mag doen. Daardoor kunnen conflictsituaties makkelijker opgelost of zelfs voorkomen worden.

Recent onderzoek heeft ook aangetoond dat door de werking van onze “spiegelneuronen” kinderen automatisch beter reageren op wat ze mogen doen dan op wat ze niet mogen doen.  Van in het heel prille begin gaat bv. bij een kind de connectie gemaakt worden tussen het woord gooien en de motoriek die daarbij nodig is om bv. een bal te gooien.  Hetzelfde gebeurt bij bv. het woord vasthouden; als je tegen een kind zegt: hou je beker vast dan wordt de motoriek klaargemaakt om de handen rond de beker te sluiten.  Dus als je wil voorkomen dat een kind met de bal gooit is het veel beter om te zeggen: “Hou de bal goed vast” dan “niet met de bal gooien”.  In het laatste geval maken de spiegelneuronen van het kind zich klaar om te gooien i.p.v. vast te houden.

Bouwsteen V: kring maken

Kring maken betekent dat je via je responsiviteit als opvoeder, kinderen samenbrengt door andere kinderen ook de kans te geven om signalen te laten zien of te reageren.

Samengevat

  1. In bouwsteen I komt het erop neer om signalen te ontvangen en te reageren = daad
  2. In bouwsteen II komt het erop neer om signalen te ontvangen, te spiegelen en te zeggen wat je doet = woord bij de daad
  3. In bouwsteen III komt het erop neer dat je signalen ontvangt, zegt wat je doet en benoemt wat je kind doet.
  4. In bouwsteen IV komt het erop neer dat je signalen ontvangt, zegt wat je doet, benoemt wat je kind doet en eraan toevoegt wat je daar als volwassene over denkt
  5. Bouwsteen V kan alleen opgebouwd worden op basis van de vorige vier.  Pas als een kind heeft ervaren dat zijn signalen worden opgevangen, gespiegeld, benoemd en beoordeeld door de vertrouwensperso(n)en, kan het zich gaan inleven in de signalen van anderen, mind-mindedness, theory of mind etc.

Techniek van benoemen in strijd tegen woede-uitbarstingen

De techniek van signaal opvangen en benoemen is ook de basis om woede-uitbarstingen te voorkomen of te onderbreken.

Als je samen met een kind in een uitdagende situatie komt en je ziet dat de stress omhooggaat bij het kind is het van groot belang om contact te maken; visueel, auditief, via aanraking…
Weet ook dat bij kinderen die al controleproblemen hebben, de nood aan controle alleen maar meer omhoog gaat als de volwassene zijn controle verliest.

Als de stress toch omhoog gaat en een uitbarsting volgt, dan kan je het kind leren om 1-2-3- in en uit te ademen.  Dus eerst contact maken en dan samen drie keer in- en uitademen, het belangrijkste is niet het in ademen maar zo goed mogelijk uitblazen, wat de stress al heel erg reduceert.  Indien je daarbij met het kind op de grond gaat zitten, letterlijk aarden, werkt het nog beter.

Als het kind deze techniek onder de knie heeft kan je deze techniek ook nog gaan combineren met de lastige gevoelens.  Je zoekt samen met het kind naar benamingen voor deze lastige gevoelens, bv. meneertje boos of mevrouwtje bang en dan ga je het ademhalen combineren met meneertje boos of mevrouwtje bang er helemaal uit te blazen.

Auteur
Meeus Nadine