Iedereen is al wel eens getuige geweest van ongewenst gedrag. Vaak willen we in zulke situaties wel iets doen, maar weten we niet goed wat. In een omstaandertraining leer je hoe je kan reageren. Met de nieuwe e-learning ‘Het doet ertoe’ van het Hannah Arendt Instituut kan dat nu ook gewoon van thuis uit.
“Het doet ertoe laat zien dat ingrijpen niet perfect of spectaculair hoeft te zijn, en dat kleine acties ook een verschil maken.” Aan het woord is Marjan Verplancke, coördinator vorming bij het Hannah Arendt Instituut.
“Stel: je bent getuige van een situatie die niet oké aanvoelt. Soms overduidelijk, zoals een ongeval of vechtpartij, maar soms ook subtieler: een scherpe opmerking, iemand die wordt buitengesloten, een moment waarop grenzen overschreden worden”, vertelt Marjan. “Je merkt het op, maar twijfelt. Moet ik iets zeggen? Moet ik iets doen? Hoe dan? Met deze e-learning willen we mensen helpen om die twijfel beter te begrijpen en er toch mee aan de slag te gaan.”
In de e-learning leer je hoe je een actieve omstaander kan zijn, en hoe je op een veilige en effectieve manier kan anticiperen op wat er gebeurt. “Deelnemers krijgen inzicht in wat voor omstaander ze zelf zijn: wat hen motiveert en wat hen soms tegenhoudt om in actie te komen. Ze leren concrete tips en strategieën om met impact te reageren in noodsituaties of bij grensoverschrijdend gedrag”, gaat Marjan verder. “De e-learning prikkelt ook om met een andere blik naar situaties te kijken en nodigt uit om je verder te verdiepen in het thema, bijvoorbeeld via extra materiaal of een fysieke vorming.”
Als we aan het omstaandersprincipe denken, denken we vaak aan situaties waarin iedereen toekijkt en niemand reageert. In de e-learning komen echter krachtige voorbeelden aan bod van omstaanders die wel ingrijpen en zelfs het leven van onbekenden redden. “Het idee leeft nog altijd dat mensen meestal niets doen wanneer er iets misloopt, terwijl recent onderzoek net toont dat mensen in duidelijke crisissituaties vaak wél in actie komen”, vertelt Marjan.
Bestaat het omstaanderseffect dan niet? “Het omstaanderseffect wordt vaak verkeerd begrepen”, legt Marjan uit. “Eigenlijk zegt het alleen dat de aanwezigheid van passieve omstaanders de kans verkleint dat mensen tussenbeide komen en een slachtoffer in een kritieke situatie helpen. Het betekent dus niet dat mensen nooit ingrijpen.”
Toch gebeurt het soms dat we niet in actie komen. In de e-learning zie je bijvoorbeeld een video van een koppel dat hevig ruzie maakt op straat. Voorbijgangers zien het, maar reageren niet. Hoe komt dat? “Een van de belangrijkste misverstanden die we willen rechtzetten, is dat niet-ingrijpen automatisch betekent dat mensen onverschillig zijn. In de praktijk gaat het veel vaker over onduidelijkheid, angst of sociale druk”, vertelt Marjan.
De bereidheid om in te grijpen, is er vaak wel. Marjan: “Wij willen die bereidheid ook doortrekken naar situaties die minder duidelijk zijn, maar daarom niet minder belangrijk, zoals subtiele vormen van grensoverschrijdend gedrag. En we willen vooral tonen dat ingrijpen niet heroïsch of spectaculair hoeft te zijn: ook kleine, doordachte acties maken echt een verschil.”
Die overtuiging - dat kleine, doordachte acties een verschil kunnen maken - sluit nauw aan bij de missie van het Hannah Arendt Instituut. Het instituut wil bijdragen aan een democratische en inclusieve samenleving waarin mensen zich betrokken voelen en actief kunnen deelnemen.
“We vertrekken vanuit wetenschappelijke kennis, maar brengen die altijd in verbinding met de praktijk van burgers, organisaties en beleidsmakers”, legt Marjan uit. “Dialoog en meerstemmigheid staan centraal: we geloven dat je maatschappelijke uitdagingen alleen kan aanpakken door verschillende perspectieven samen te brengen en ruimte te laten voor nuance en kritisch denken.”
De ontwikkeling van de e-learning kadert binnen PolarProf, een project waarmee het Hannah Arendt Instituut, met steun van de Vlaamse Overheid, lokale besturen ondersteunt bij complexe uitdagingen zoals polarisatie, desinformatie en haatspraak. Vanuit die brede maatschappelijke opdracht is de e-learning er voor iedereen: burgers, organisaties, scholen en verenigingen. “Ze is breed inzetbaar, bijvoorbeeld in een werkcontext, het onderwijs of het verenigingsleven”, vertelt Marjan. “Want overal waar mensen samenleven en samenwerken, kan actief omstaandergedrag het verschil maken.”
Bij Steunpunt Adoptie zijn we alvast enthousiast over de e-learning, omdat ze ook bruikbaar is in situaties van discriminatie, racisme of micro-agressies. We kunnen bevestigen wat andere gebruikers aangeven: de training is herkenbaar en de afwisseling van werkvormen zorgt ervoor dat je de aandacht erbij kan houden.
“Veel deelnemers waarderen dat het geen belerend verhaal is, maar dat het ruimte laat om zelf na te denken”, zegt Marjan. Ze zeggen dat ze nu anders naar dagelijkse situaties kijken en zich zekerder voelen om iets te doen.”
Binnenkort zal er in de e-learning ook een Virtual Reality-oefening beschikbaar zijn. Marjan: “In de VR-oefening stappen deelnemers in een realistisch nagespeelde omstaandersituatie. Acteurs spelen de verschillende rollen, waardoor je echt ervaart wat zo’n situatie met je doet. Het is een veilige manier om te oefenen en te voelen hoe je reageert op onverwacht gedrag.”
Wil je na het volgen van de e-learning nog verder oefenen? Ga op zoek naar omstaandertrainingen in je buurt en blijf werken aan je rol als actieve omstaander.
Gepost in: Vorming
Geadopteerden helpen geadopteerden
Kom via een online platform in contact met andere geadopteerden. Een plaats om vrijuit te kunnen praten over alles wat je bezighoudt. Dat kan anoniem gebeuren, maar geadopteerden kunnen ook gekoppeld worden aan een vaste buddy.
Ga naar a-buddy.be